آیا خود ارضایی باعث نازایی در مردان می‌شود؟ پاسخ علمی

حسین واثقی 12 دی 1404

یکی از رایج‌ترین و قدیمی‌ترین نگرانی‌ها در میان مردان، به‌ویژه در سنین جوانی، این است که آیا خود ارضایی باعث نازایی میشود؟ این پرسش که ریشه در اطلاعات نادرست و باورهای فرهنگی قدیمی دارد، می‌تواند منشأ اضطراب و احساس گناه قابل توجهی باشد. بدن مردان به گونه‌ای طراحی شده است که به طور مداوم اسپرم تولید می‌کند و خودارضایی، حتی اگر به صورت مکرر انجام شود، این کارخانه تولیدی را متوقف یا تخریب نمی‌کند. در این مقاله، ما این موضوع را به طور کامل و بر اساس شواهد پزشکی موشکافی می‌کنیم. به تاثیر خودارضایی بر کیفیت اسپرم، تعداد آن و مکانیسم‌های طبیعی بدن می‌پردازیم تا یک بار برای همیشه به این باور غلط پایان دهیم و حقیقت رابطه خودارضایی و ناباروری مردان را روشن کنیم.

مکانیسم تولید مداوم اسپرم در بدن

ابتدا باید با فرآیند شگفت‌انگیز تولید اسپرم (اسپرماتوژنز) آشنا شویم. بیضه‌ها کارخانه‌هایی هستند که 24 ساعته و هفت روز هفته فعال‌اند. این فرآیند از بلوغ شروع شده و تا پایان عمر ادامه می‌یابد و به طور مداوم میلیون‌ها اسپرم جدید تولید می‌کند. کل چرخه تولید یک اسپرم بالغ از سلول پایه تا زمان آماده شدن برای انزال، حدود 64 تا 72 روز طول می‌کشد.

این تولید مداوم اسپرم تضمین می‌کند که بدن همیشه یک ذخیره آماده از سلول‌های جنسی دارد. وقتی انزال از طریق خودارضایی یا رابطه جنسی رخ می‌دهد، اسپرم‌های بالغ از بدن خارج می‌شوند، اما همزمان، میلیون‌ها اسپرم دیگر در مراحل مختلف تولید و بلوغ قرار دارند. بدن به سادگی جایگزینی اسپرم‌های خارج شده را با سرعت ادامه می‌دهد. بنابراین، این تصور که ذخایر اسپرم با انزال به پایان می‌رسد، از اساس اشتباه است.

آیا خودارضایی تعداد اسپرم را کم میکند؟

این یکی از مهم‌ترین سوالات مرتبط با موضوع است. بله، هر انزال به طور موقت باعث کاهش تعداد اسپرم‌های موجود در مایع منی می‌شود. این یک اثر کوتاه‌مدت و کاملاً طبیعی است. پس از یک دوره پرهیز کوتاه (معمولاً 24 تا 72 ساعت)، غلظت و تعداد اسپرم‌ها به سطح نرمال خود بازمی‌گردد.

• تاثیر کوتاه‌مدت: اگر مردی چندین بار در یک روز انزال داشته باشد، حجم مایع منی و غلظت اسپرم در انزال‌های بعدی کاهش می‌یابد. این موضوع به این دلیل است که بدن برای پر کردن مجدد مخازن اپیدیدیم (جایی که اسپرم‌ها ذخیره می‌شوند) به زمان نیاز دارد.
• عدم تاثیر بلندمدت: این کاهش موقتی هیچ تاثیری بر توانایی کلی بیضه‌ها برای تولید اسپرم در درازمدت ندارد. به عبارت دیگر، تخلیه مکرر به بیضه‌ها آسیب نمی‌رساند یا توانایی تولیدی آن‌ها را برای همیشه کاهش نمی‌دهد. بدن یک مرد سالم به سرعت این کاهش را جبران می‌کند.

بنابراین، رابطه خودارضایی و ناباروری مردان از نظر کاهش دائمی تعداد اسپرم، یک افسانه است. این فرآیند صرفاً موجودی “در دسترس” را به طور موقت خالی می‌کند، نه اینکه خط تولید را از کار بیندازد.

تاثیر خودارضایی بر کیفیت اسپرم

علاوه بر تعداد، کیفیت اسپرم نیز برای باروری حیاتی است. کیفیت شامل سه پارامتر اصلی است:

1. مورفولوژی (شکل اسپرم): درصد اسپرم‌هایی که شکل طبیعی دارند.
2. تحرک (حرکت اسپرم): درصد اسپرم‌هایی که به طور موثر به سمت جلو حرکت می‌کنند.
3. زنده بودن (Vitality): درصد اسپرم‌های زنده در نمونه.

تحقیقات علمی نشان داده‌اند که خودارضایی منظم نه تنها به کیفیت اسپرم آسیب نمی‌زند، بلکه ممکن است اثرات مثبتی نیز داشته باشد. اسپرم‌هایی که برای مدت طولانی در مجاری تناسلی باقی می‌مانند، در معرض آسیب اکسیداتیو و کاهش کیفیت DNA قرار می‌گیرند. انزال منظم (چه از طریق رابطه جنسی و چه خودارضایی) باعث خروج اسپرم‌های قدیمی‌تر و جایگزینی آن‌ها با اسپرم‌های تازه‌تر و سالم‌تر می‌شود.

بنابراین، برخلاف باورهای غلط درباره خودارضایی، این عمل می‌تواند با تازه نگه داشتن ذخیره اسپرم، به حفظ کیفیت آن کمک کند. این موضوع به ویژه برای زوج‌هایی که قصد بارداری دارند، اهمیت دارد، زیرا اسپرم با کیفیت بالاتر، شانس بیشتری برای بارور کردن تخمک دارد.

خودارضایی و تاثیر بر آزمایش اسپرم (اسپرموگرام)

تنها زمانی که خودارضایی می‌تواند به طور مستقیم بر نتیجه‌گیری‌های مربوط به باروری تأثیر بگذارد، در زمان انجام آزمایش اسپرم (اسپرموگرام) است. برای اینکه نتایج این آزمایش دقیق و قابل استناد باشد، به مردان توصیه می‌شود که یک دوره پرهیز جنسی (عدم انزال) به مدت 2 تا 5 روز قبل از دادن نمونه داشته باشند.

• چرا پرهیز لازم است؟ این دوره پرهیز به بدن فرصت می‌دهد تا تعداد و غلظت اسپرم را به حداکثر سطح نرمال خود برساند.
• اگر پرهیز رعایت نشود چه می‌شود؟ خودارضایی در فاصله زمانی کوتاه قبل از آزمایش، منجر به کاهش موقتی حجم مایع منی و تعداد اسپرم در نمونه می‌شود. این نتیجه ممکن است به اشتباه به عنوان یک مشکل باروری تفسیر شود، در حالی که صرفاً یک اثر فیزیولوژیک کوتاه‌مدت است.
• پرهیز طولانی‌تر هم مضر است: از طرف دیگر، پرهیز بیش از 5-7 روز نیز توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث افزایش تعداد اسپرم‌های مرده و کاهش تحرک آن‌ها در نمونه شود.

پس تاثیر بر آزمایش اسپرم یک مسئله زمان‌بندی است، نه یک مشکل پایدار. این موضوع به هیچ وجه به معنای وجود رابطه خودارضایی و ناباروری مردان نیست.

عوارض استمنا: نگرانی‌های واقعی کجا هستند؟

تا اینجا مشخص شد که خودارضایی به خودی خود باعث نازایی نمی‌شود. اما آیا این عمل هیچ عارضه‌ای ندارد؟ نگرانی‌های اصلی در مورد خودارضایی، نه در حوزه فیزیولوژی باروری، بلکه در قلمرو سلامت روان و رفتار قرار دارند.

اعتیاد به خودارضایی

مشکل اصلی زمانی به وجود می‌آید که خودارضایی از یک رفتار طبیعی به یک اجبار یا اعتیاد به خودارضایی تبدیل شود. اعتیاد به این معناست که فرد کنترل خود را بر این رفتار از دست می‌دهد و این عمل بر جنبه‌های دیگر زندگی او تأثیر منفی می‌گذارد. علائم اعتیاد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• صرف زمان و انرژی بیش از حد برای خودارضایی به طوری که از کار، تحصیل یا روابط اجتماعی باز بماند.
• استفاده از خودارضایی به عنوان تنها راه برای مقابله با استرس، اضطراب یا احساسات منفی.
• ادامه دادن به این رفتار علیرغم پیامدهای منفی آن در زندگی روزمره.
• احساس گناه، شرم و اضطراب شدید پس از هر بار انجام عمل.

این جنبه روانی و رفتاری است که نیازمند توجه و در صورت لزوم، مشاوره با یک متخصص سلامت روان است، نه تأثیر آن بر قدرت باروری.

تأثیر بر روابط جنسی

در برخی موارد، اگر فرد به یک نوع خاص از تحریک در حین خودارضایی عادت کند (مانند فشار یا سرعت خاص)، ممکن است در رسیدن به ارگاسم با شریک جنسی خود دچار مشکل شود. این مسئله که به “سندروم دست مرگ” (Death Grip Syndrome) نیز معروف است، یک مشکل شرطی‌سازی است و با آگاهی و ایجاد تغییر در الگوهای خودارضایی قابل حل است.

باورهای غلط درباره خودارضایی و ریشه‌های آن‌ها

بسیاری از باورهای منفی پیرامون خودارضایی، از جمله ارتباط آن با ناباروری، ریشه‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی دارند و فاقد هرگونه پشتوانه علمی هستند. در گذشته، به دلیل عدم درک صحیح از فیزیولوژی تولید مثل، هرگونه “هدر دادن” منی به عنوان عملی مضر تلقی می‌شد. این باورهای غلط درباره خودارضایی نسل به نسل منتقل شده و هنوز هم باعث ایجاد نگرانی‌های بی‌مورد می‌شوند.

برخی از دیگر باورهای نادرست عبارتند از:

• خودارضایی باعث کوری، ریزش مو یا ضعف بدنی می‌شود (نادرست).
• خودارضایی باعث ایجاد جوش صورت می‌شود (نادرست؛ آکنه عمدتاً هورمونی است).
• خودارضایی باعث کوچک شدن اندام تناسلی می‌شود (نادرست).

علم پزشکی مدرن تمام این ادعاها را رد کرده است. مهم است که اطلاعات خود را از منابع معتبر علمی و پزشکی دریافت کنیم، نه از شایعات یا باورهای قدیمی.

سوالات متداول در مورد خودارضائی و ناباروری

1. آیا خودارضایی بر سطح تستوسترون تأثیر می‌گذارد؟

تحقیقات در این زمینه نتایج متفاوتی داشته‌اند. برخی مطالعات نشان می‌دهند که پس از یک دوره پرهیز چند روزه، سطح تستوسترون ممکن است کمی افزایش یابد و پس از انزال به سطح پایه بازگردد. با این حال، این نوسانات جزئی و موقتی هستند و تأثیر بالینی قابل توجهی بر سلامت عمومی یا قدرت باروری بلندمدت ندارند. خودارضایی باعث کاهش دائمی تستوسترون نمی‌شود.

2. آیا خودارضایی در زنان هم می‌تواند باعث ناباروری شود؟

خیر، به هیچ وجه. همانند مردان، هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد خودارضایی در زنان بر قدرت باروری، سلامت تخمک‌ها، عملکرد تخمدان‌ها یا ساختار رحم تأثیر منفی می‌گذارد. ناباروری در زنان به عواملی مانند اختلالات تخمک‌گذاری، مشکلات لوله‌های رحمی، آندومتریوز و مسائل هورمونی مرتبط است، نه خودارضایی.

3. بهترین فاصله زمانی بین دو انزال برای حداکثر شانس بارداری چقدر است؟

برای زوج‌هایی که فعالانه برای بارداری تلاش می‌کنند، توصیه کلی این است که هر 1 تا 2 روز یک بار در حوالی زمان تخمک‌گذاری زن، رابطه جنسی داشته باشند. این فاصله زمانی تضمین می‌کند که همواره یک ذخیره کافی از اسپرم‌های تازه و باکیفیت در دستگاه تناسلی زن وجود داشته باشد. پرهیز طولانی‌تر از 3-4 روز ممکن است کیفیت اسپرم را به دلیل پیر شدن آن‌ها کاهش دهد.

4. اگر به خودارضایی اعتیاد داشته باشم، آیا این اعتیاد می‌تواند به صورت غیرمستقیم باعث ناباروری شود؟

اعتیاد به خودارضایی مستقیماً باعث ناباروری بیولوژیک نمی‌شود. اما به صورت غیرمستقیم می‌تواند مشکل‌ساز باشد. برای مثال، اگر فرد به دلیل شرم یا خستگی ناشی از خودارضایی افراطی، از برقراری رابطه جنسی با شریک خود در زمان مناسب (دوران تخمک‌گذاری) اجتناب کند، طبیعتاً شانس بارداری کاهش می‌یابد. در این موارد، مشکل نه فیزیولوژیک، بلکه رفتاری است.

جمع‌بندی

پس از بررسی تمام شواهد موجود، می‌توان با قاطعیت نتیجه گرفت که هیچ ارتباط سببی مستقیمی بین خودارضایی و نازایی دائمی در مردان وجود ندارد. بدن مرد برای تولید مداوم اسپرم طراحی شده و انزال، چه از طریق خودارضایی و چه رابطه جنسی، یک فرآیند طبیعی برای تخلیه و جایگزینی این سلول‌هاست. نگرانی‌هایی مانند “کم شدن دائمی تعداد اسپرم” یا “آسیب به کیفیت اسپرم” از نظر علمی بی‌اساس هستند.

تنها تأثیر قابل توجه، یک کاهش موقتی در پارامترهای اسپرم است که به سرعت جبران می‌شود و صرفاً برای زمان‌بندی آزمایش اسپرموگرام اهمیت دارد. چالش‌های واقعی مرتبط با خودارضایی، در صورت افراط و تبدیل شدن به یک رفتار اجباری، در حوزه سلامت روان و تأثیرات آن بر عملکرد روزانه و روابط فرد قرار می‌گیرد، نه در قدرت بیولوژیکی باروری او. بنابراین، اگر نگرانی شما صرفاً در مورد نازایی است، می‌توانید آسوده خاطر باشید؛ اما اگر احساس می‌کنید این رفتار بر زندگی شما کنترل پیدا کرده، کمک گرفتن از یک مشاور بهترین گام بعدی است.