لیست چکاپ کامل قبل از بارداری (برای زنان و مردان)

عرفان زارع 10 دی 1404

انجام چکاپ کامل قبل از بارداری برای زنان و مردان یک سرمایه‌گذاری حیاتی بر روی سلامت خانواده است که به شناسایی و مدیریت ریسک‌های احتمالی کمک کرده و شانس یک تجربه بارداری موفق را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد. این چکاپ‌ها فراتر از چند آزمایش ساده هستند؛ آن‌ها یک ارزیابی از وضعیت سلامت عمومی، باروری و آمادگی ژنتیکی شما محسوب می‌شوند. این راهنما، لیست چکاپ پیش از بارداری را به تفکیک برای زنان و مردان ارائه می‌دهد تا بدانید دقیقاً از کجا باید شروع کنید و چه مواردی را با پزشک خود در میان بگذارید.

مشاوره قبل از بارداری

پیش از هر آزمایشی، اولین گام مراجعه به پزشک برای مشاوره قبل از بارداری است. این جلسه فرصتی است تا پزشک یک تصویر کلی از وضعیت شما به دست آورد و چکاپ‌های لازم را به صورت شخصی‌سازی شده برایتان تجویز کند.

در این جلسه، پزشک موارد زیر را با شما در میان می‌گذارد و بررسی می‌کند:

• سابقه پزشکی فردی و خانوادگی: بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی، اختلالات تیروئید و بیماری‌های خودایمنی. همچنین سابقه بیماری‌های ژنتیکی در خانواده شما و همسرتان.
• سابقه بارداری‌های قبلی: بررسی هرگونه سقط جنین، زایمان زودرس یا تولد نوزاد با ناهنجاری.
• داروهای مصرفی: شامل داروهای تجویزی، بدون نسخه و حتی مکمل‌های گیاهی.
• سبک زندگی: عادات غذایی، فعالیت بدنی، وضعیت شغلی (قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی)، مصرف سیگار، الکل و سایر مواد.
• واکسیناسیون: اطمینان از ایمنی در برابر بیماری‌هایی که می‌توانند در دوران بارداری برای جنین خطرناک باشند.

چکاپ قبل از بارداری برای زنان

سلامت مادر، بنیان یک بارداری سالم است. چکاپ‌های زنان با هدف اطمینان از آمادگی بدن برای میزبانی از جنین و پیشگیری از عوارض احتمالی طراحی شده‌اند.

1. آزمایش خون و ادرار جامع

این آزمایش‌های پایه‌ای، اطلاعات کلیدی درباره سلامت عمومی شما ارائه می‌دهند. آزمایش های لازم قبل از بارداری برای زنان معمولاً شامل موارد زیر است:

• شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC): این تست برای بررسی کم خونی (آنمی فقر آهن) ضروری است. کم‌خونی در بارداری شایع است و می‌تواند باعث خستگی شدید مادر و اختلال در رشد جنین شود.
• تعیین گروه خونی و فاکتور Rh: اگر مادر Rh منفی و پدر Rh مثبت باشد، احتمال ناسازگاری خونی وجود دارد که نیازمند مدیریت پزشکی در دوران بارداری است.
• آزمایش قند خون ناشتا (FBS): برای غربالگری دیابت یا پیش‌دیابت. کنترل قند خون پیش از بارداری برای جلوگیری از ناهنجاری‌های مادرزادی حیاتی است.
• سنجش سطح ویتامین D: کمبود ویتامین D بسیار شایع است و بر سلامت استخوان مادر و جنین و حتی قدرت باروری تأثیر می‌گذارد.
• آزمایش ادرار (U/A) و کشت ادرار (U/C): برای شناسایی عفونت‌های ادراری بدون علامت که در صورت عدم درمان، می‌توانند خطر زایمان زودرس را افزایش دهند.

2. غربالگری بیماری‌های عفونی

بسیاری از عفونت‌ها اگر در دوران بارداری رخ دهند، می‌توانند آسیب‌های جدی به جنین وارد کنند. بنابراین، بررسی ایمنی بدن در برابر آن‌ها پیش از بارداری الزامی است:

• سرخجه (Rubella): ابتلا به سرخجه در سه ماهه اول بارداری می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های شدید قلبی، مغزی و چشمی در جنین شود. اگر در برابر آن ایمن نیستید، باید حداقل یک ماه قبل از اقدام به بارداری واکسن MMR را تزریق کنید.
• هپاتیت B و C: این ویروس‌ها می‌توانند از مادر به نوزاد منتقل شوند. شناسایی آن‌ها امکان مدیریت و پیشگیری از انتقال را فراهم می‌کند.
• HIV و سیفلیس: این بیماری‌های مقاربتی نیز قابل انتقال به جنین هستند و غربالگری آن‌ها بخشی از پروتکل استاندارد مراقبت‌های پیش از بارداری است.
• توکسوپلاسموز و سیتومگالوویروس (CMV): این عفونت‌ها نیز می‌توانند برای جنین خطرآفرین باشند و پزشک ممکن است بر اساس سبک زندگی و ریسک فاکتورهای شما، این تست‌ها را نیز درخواست دهد.

3. معاینات تخصصی زنان

• آزمایش پاپ اسمیر (Pap Smear): این تست برای غربالگری سرطان دهانه رحم یا سلول‌های پیش‌سرطانی انجام می‌شود. هرگونه مشکل در دهانه رحم باید پیش از بارداری درمان شود.
• معاینه لگن: پزشک وضعیت رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ را از نظر وجود فیبروم، کیست یا سایر ناهنجاری‌های ساختاری بررسی می‌کند.
• سونوگرافی (در صورت لزوم): اگر پزشک به مواردی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یا فیبروم‌های رحمی مشکوک باشد، ممکن است سونوگرافی لگن را برای ارزیابی دقیق‌تر تجویز کند.

4. بررسی عملکرد تیروئید

معاینه تیروئید و انجام آزمایش خون برای سنجش هورمون TSH بسیار مهم است. کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، حتی در سطح خفیف، می‌تواند بر قدرت باروری تأثیر گذاشته و خطر سقط جنین، زایمان زودرس و مشکلات تکامل مغزی جنین را افزایش دهد.

چکاپ قبل از بارداری برای مردان

سلامت پدر آینده به اندازه سلامت مادر در نتیجه بارداری نقش دارد. اسپرم سالم نه‌تنها برای لقاح ضروری است، بلکه کیفیت DNA آن بر سلامت جنین و حتی نسل‌های بعد تأثیرگذار است.

1. آزمایش اسپرم (اسپرموگرام)

این آزمایش، سنگ بنای ارزیابی باروری مردان است. آزمایش اسپرم برای مردان سه پارامتر اصلی را تحلیل می‌کند:

• تعداد (Count): تعداد اسپرم‌ها در هر میلی‌لیتر مایع منی.
• تحرک (Motility): توانایی اسپرم برای حرکت مستقیم به سمت تخمک.
• شکل (Morphology): درصد اسپرم‌هایی که ساختار طبیعی دارند.

نتایج غیرطبیعی در این آزمایش می‌تواند نشان‌دهنده مشکلاتی باشد که با تغییر سبک زندگی، مصرف دارو یا درمان‌های دیگر قابل بهبود هستند.

2. بررسی سلامت عمومی و بیماری‌های عفونی

مشابه زنان، مردان نیز باید از نظر بیماری‌های عفونی مقاربتی مانند HIV، هپاتیت B، هپاتیت C و سیفلیس غربالگری شوند تا از انتقال آن‌ها به شریک جنسی و جنین آینده جلوگیری شود. همچنین بررسی سلامت عمومی، کنترل بیماری‌های مزمن و اصلاح سبک زندگی برای بهبود کیفیت اسپرم ضروری است.

مشاوره ژنتیک

مشاوره ژنتیک برای همه زوج‌ها توصیه نمی‌شود، اما در شرایط زیر یک اقدام بسیار هوشمندانه و ضروری است:

1. وجود سابقه بیماری ژنتیکی یا ناهنجاری مادرزادی در خانواده هر یک از زوجین.
2. ازدواج فامیلی (خویشاوندی).
3. سن بالای 35 سال مادر.
4. داشتن فرزند مبتلا به یک اختلال ژنتیکی.
5. سقط‌های مکرر.

در این جلسات، مشاور ژنتیک شجره‌نامه خانوادگی شما را رسم کرده، ریسک به ارث رسیدن بیماری‌های مختلف را محاسبه می‌کند و در صورت نیاز، آزمایش‌های ژنتیکی خاصی را برای شما و همسرتان (مانند آزمایش کاریوتایپ یا غربالگری ناقلین بیماری‌هایی مثل تالاسمی و فیبروز سیستیک) پیشنهاد می‌دهد.

بهترین زمان برای انجام چکاپ‌ها

بهترین زمان برای چکاپ کامل پیش از بارداری، حداقل 3 تا 6 ماه قبل از زمانی است که قصد دارید اقدام به بارداری را شروع کنید. این بازه زمانی به شما و پزشکتان فرصت کافی می‌دهد تا:

1. نتایج آزمایش‌ها را دریافت و تحلیل کنید.
2. واکسن‌های ضروری (مانند سرخجه) را تزریق کنید و دوره انتظار لازم را سپری نمایید.
3. در صورت نیاز، درمان‌های لازم را شروع کنید (مثلاً درمان کم‌خونی یا کنترل تیروئید).
4. تغییرات ضروری در سبک زندگی را اعمال کنید.
5. مصرف روزانه اسید فولیک (حداقل 400 میکروگرم) را حداقل 3 ماه قبل از بارداری شروع کنید تا از نقص لوله عصبی در جنین پیشگیری شود.

هزینه آزمایشات قبل از بارداری بسته به پوشش بیمه و نوع آزمایش‌های درخواستی متغیر است، اما باید آن را به عنوان یک سرمایه‌گذاری ارزشمند برای تضمین سلامت نسل آینده خود در نظر بگیرید. با انجام این چکاپ‌ها، شما با آرامش خاطر و اطمینان بیشتری وارد مسیر زیبای فرزندآوری خواهید شد.

سوالات متداول در مورد چکاب های قبل از بارداری

1. آیا دندانپزشکی هم جزو چکاپ‌های قبل از بارداری محسوب می‌شود؟

بله، حتماً. تغییرات هورمونی در دوران بارداری می‌تواند لثه‌ها را مستعد التهاب و عفونت (ژنژیویت بارداری) کند. عفونت‌های شدید دندان و لثه با زایمان زودرس و وزن کم نوزاد در ارتباط هستند. بنابراین، انجام معاینه کامل دندانپزشکی، جرم‌گیری و هرگونه ترمیم لازم پیش از اقدام به بارداری توصیه میشود .

2. اگر در حال مصرف داروی خاصی هستم، باید آن را قطع کنم؟

هرگز هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک خود قطع نکنید. بسیاری از بیماری‌های مزمن نیازمند ادامه درمان در دوران بارداری هستند. پزشک شما بررسی خواهد کرد که آیا داروی مصرفی شما برای بارداری ایمن است یا نیاز به جایگزینی با یک داروی ایمن‌تر دارد.

3. آیا مردان هم باید اسید فولیک مصرف کنند؟

اگرچه مصرف اسید فولیک برای زنان حیاتی است، اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد که این ویتامین برای مردان نیز مفید است. اسید فولیک در سلامت و کیفیت DNA اسپرم نقش دارد. پزشک ممکن است مصرف یک مولتی‌ویتامین مناسب را برای همسر شما نیز توصیه کند.

4. در صورت داشتن اضافه وزن، چقدر باید وزن کم کنم؟

رسیدن به یک وزن سالم (BMI بین 18.5 تا 24.9) قبل از بارداری ایده‌آل است. چاقی خطر ابتلا به دیابت بارداری، فشار خون بالا (پره‌اکلامپسی) و نیاز به سزارین را افزایش می‌دهد. حتی کاهش 5 تا 10 درصد از وزن بدن نیز می‌تواند تأثیر مثبت چشمگیری بر باروری و سلامت بارداری داشته باشد. برنامه کاهش وزن باید تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.